12 ANGRY MEN

Tùng Nguyễn

12 Angry Men (tạm dịch: 12 người đàn ông giận dữ) là một bộ phim Mỹ sản xuất năm 1957, chuyển thể từ vở kịch truyền hình cùng tên của Reginald Rose. Bộ phim do chính Reginald Rose viết kịch bản, sản xuất, và được đạo diễn bởi Sidney Lumet. Năm 2007, Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ đã chọn bộ phim để lưu trữ vào Viện lưu trữ phim Quốc gia vì nó đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực văn hóa, lịch sử và thẩm mỹ. Đây thật sự là một kiệt tác điện ảnh. Thật sự, bộ phim đã mở ra một không gian rộng hơn để tôi có thể tái nhận thức những điều gần như bình thường trong cuộc sống và công việc.

Thứ nhất, qua câu chuyện về một bồi thẩm đoàn gồm 12 người đàn ông thuộc nhiều ngành nghề tranh luận gay gắt về một cậu nhóc có tội hay vô tội đã khẳng định lại một cách mạnh mẽ câu nói của Nhà hoạt động giáo dục Giản Tư Trung “chân lý không thuộc về số đông, cũng không thuộc về kẻ mạnh, mà thuộc về những người có hiểu biết”. Trong phim, một kiến trúc sư, người đầu tiên đưa lá phiếu “vô tội” vì ông nghĩ rằng “đây là mạng sống của một con người, chúng ta không thể quyết định trong 5 phút”. Bằng sự hiểu biết của mình, tất cả những người còn lại đã bị thuyết phục, thay đổi quan điểm và quyết định bởi vì họ tin rằng cuối cùng họ đã rất “gần” với chân lý. Thiết nghĩ, quá trình tái tư duy, định nghĩa lại mọi thứ là rất quan trọng vì nó nâng cao năng lực tự nhận thức, can đảm loại bỏ những định kiến của bản thân và vượt qua định kiến xã hội. Điều này cũng giống với tư tưởng của những nhà khoa học lỗi lạc, họ cũng liên tục tự vấn và thay đổi suy nghĩ, quan điểm nếu họ nhận ra sai lầm. Ví dụ, năm 2002, Stephen Hawking công bố bài giảng “Gödel & Sự kết thúc của vật lý” (Gödel & The End of Physics) [1], thể hiện một sự thay đổi mang tính cách mạng trong nhận thức của ông về Lý thuyết của mọi thứ (The Theory of Everything) trong vật lý lý thuyết. Ông nói “tôi đã thay đổi suy nghĩ. Cuốn sách của tôi, Lược sử thời gian, được viết từ một quan điểm sai lầm”.

Thứ hai, lắng nghe chưa hẳn là phải nói ít lại. Lắng nghe còn có thể là kỹ năng đặt câu hỏi và hồi đáp. Nó bắt đầu bằng việc thể hiện sự ưu tiên các điều bận tâm của người đối diện hơn là chứng tỏ bản thân để tạo ra những khoảng trống cho việc tái tư duy, tìm ra những lỗ hổng trong luận điểm của mình nhằm hướng tới mục tiêu chung. Rõ ràng, trong một cuộc tranh luận, người kiến sư không đặt mục tiêu phải thuyết phục những người còn lại rằng mình đúng, mà là gợi mở cho họ khả năng rằng họ có thể sai. Ngẫm lại, chúng ta cũng không biết điều gì có thể làm cho người đối diện thay đổi quan điểm, vì thế hãy tạo không gian cho họ tự vấn, tự nhận ra lỗ hổng trong tư duy của họ.

Cuối cùng, 12 người đàn ông “giận dữ” đã bỏ 12 phiếu vô tội, nhưng chúng ta vẫn không biết chắc rằng cậu bé có thật sự giết cha mình hay không?. Có thể mọi lập luận từ đầu đến cuối phim đều là sai lầm. Không ai biết được. Điều này cũng gợi ra rằng nhận thức là có hạn, lý lẽ không bao giờ có thể đi tới cùng kỳ lý. Tuy nhiên, điều này cũng không còn quan trọng bởi vì dù sao mạng sống của một con người không còn bị định đoạn, ảnh hưởng của một trận bóng nữa.