SOKRATES, CHÚA GIÊSU, ĐỨC PHẬT

Tùng Nguyễn

Mỗi bậc thầy vĩ đại Sokrates, Chúa Giêsu và Đức Phật đều xác định vấn đề cơ bản của cuộc sống con người theo cách khác nhau: Socrates chỉ ra sự vô minh; Chúa Giêsu nhận diện tình yêu thương; và Đức Phật nói về khổ đau. Hơn nữa, cả ba vị thầy đều dạy rằng nhiệm vụ đặt ra cho mỗi con người chính là hành trình tự vấn từ ảo tưởng đến thực tại. Không biết mình là ai là tình trạng chung của con người. Một câu hỏi nảy sinh một cách tự nhiên: Chúng ta nên theo học bậc thầy vĩ đại nào? 

Socrates là một triết gia Hy Lạp cổ đại, một công dân mẫu mực của thành Athena, được coi là một trong những người sáng lập triết học phương Tây. Ông nói “khi nào còn chút hơi sức, tôi sẽ không ngừng sống đời triết gia” . Socrates nổi tiếng với phương pháp đối thoại Socratic, một cách hỏi và trả lời để khám phá sự thật và hiểu biết. Tư tưởng nhân sinh quan tiến bộ của ông: “Tôi chỉ biết mỗi một điều duy nhất là tôi không biết gì cả”. Chúa Giêsu dạy chúng ta “hãy yêu thương nhau như Ta đã yêu các ngươi”. Ngài kêu gọi chúng ta đến với tình bạn với Thiên Chúa bằng cách hướng dẫn chúng ta yêu thương mà không mong đợi phần thưởng. Nếu chúng ta có một tình bạn chân thành với Thiên Chúa, chúng ta sẽ yêu thương theo cách Ngài làm; chúng ta sẽ yêu kẻ thù của mình và cầu nguyện cho những kẻ ngược đãi chúng ta, dù chúng ta không bao giờ có thể làm bạn với họ. Thiên Chúa yêu thương tất cả mọi người vì “Ngài khiến mặt trời mọc lên cho cả kẻ ác và người lành, và cho mưa xuống trên người công chính và kẻ bất công”. Còn Đức Phật dạy về Tứ Diệu Đế (Khổ, Tập, Diệt, Đạo) và Bát Chánh Đạo, con đường dẫn đến sự giải thoát khỏi khổ đau. Triết lý của Ngài tập trung vào việc hiểu rõ bản chất của khổ đau và cách vượt qua nó thông qua sự giác ngộ và tu tập. 

Mỗi bậc thầy vĩ đại đưa ra một con đường khác nhau dẫn đến “cái siêu việt”, mặc dù mỗi con đường đều nhằm mục đích tìm kiếm cái “hiện hữu” ở mỗi người. Điều này mới có thể cứu chúng ta khỏi chính chúng ta. Đức Phật dẫn chúng ta vào con đường thiền định. Ngài bảo chúng ta hướng nội, làm dịu tâm trí nhảy nhót từ ý nghĩ này sang ý nghĩ khác, và khám phá niết bàn trong sự tĩnh lặng. Socrates đưa ra một hình thức trung gian khác, thông qua trí tuệ, cái tôi giả tạo có thể bị loại bỏ, cho phép cái tôi chân thật trỗi dậy để giao hòa với cái thiện. Chúa Giêsu trình bày con đường của yêu thương, nhằm mục đích phá hủy những ham muốn lấy cái tôi làm trung tâm. Tóm lại, rõ ràng, tác phẩm này dành cho những ai khao khát sự cân bằng giữa trí tuệ và tín ngưỡng.

Ba điểm tâm đắc.

 Thứ nhất, Frédéric Lenoir đưa ra một góc nhìn hấp dẫn về sự tương đồng và tính bền vững của ba trong số những nhân vật có ảnh hưởng nhất trong lịch sử Socrates, Chúa Giêsu và Đức Phật. Mỗi người, theo cách riêng của mình, dùng các thông điệp và triết lý làm nền tảng định hình tư duy hiện đại. Làm thế nào mà những người này đến với sứ mệnh của họ? Chúng ta biết gì về thời thơ ấu, gia đình, cuộc sống cá nhân của họ? Mỗi người đều là cách mạng trong thời đại của họ, phá vỡ đáng kể với các truyền thống và tri thức đương thời, nhưng không ai trong số họ tự mình viết ra điều gì cả. Giáo lý của họ đã đến với chúng ta thông qua các bài học và bản ghi chép của các môn đệ, chỉ được viết ra nhiều năm sau đó. Lenoir phát hiện ra rằng cốt lõi của tất cả các ý tưởng của ba vị hiền triết là khái niệm về một cuộc tìm kiếm tâm linh cá nhân, điều đã tạo nên một loại người mới: một cá nhân tự trị, chịu trách nhiệm cho các lựa chọn và hành động của mình, và không phụ thuộc vào bất kỳ nhóm nào. Thông điệp này, đã mạnh mẽ lật đổ những thành kiến, giáo điều và nghi thức của các thời kỳ tương ứng của họ, vẫn còn nhiều điều để dạy chúng ta ngày nay.

Thứ hai, quan điểm của Socrates về tri thức, quan niệm của Chúa Giêsu về tình yêu và con đường của Đức Phật về sự khổ đau đã cung cấp những cái nhìn sâu sắc và nguyên tắc phổ quát quý giá giúp chúng ta đạt được một nền giáo dục toàn diện. Ví dụ, Socrates kêu gọi việc xem xét lại kiến thức được chấp nhận của chúng ta trong cuộc tìm kiếm những sự thật sâu sắc và rộng hơn; Chúa Giêsu kêu gọi một tình yêu và đức tin biến đổi vượt lên trên những hạn chế của bản thân và thế giới này; và Đức Phật kêu gọi một con đường bát chánh đạo để vượt qua khổ đau. Cuộc sống và những chân lý của họ cung cấp các bài học, khái niệm và mục tiêu có thể trở thành liều thuốc giải cho nhiều vấn đề mà giáo dục và xã hội đang đối mặt.

Cuối cùng, mặc dù không thể chắc chắn về những quan điểm mà Socrates, Chúa Giêsu và Đức Phật có thể bất đồng bởi vì họ sống trong những thời kỳ khác nhau và có những giáo lý khác nhau. Tuy nhiên, nếu xét ở khía cạnh sự tối thượng của Thượng Đế, thì Chúa Giêsu nhấn mạnh tầm quan trọng của mối quan hệ cá nhân với Đức Chúa Trời và tin rằng mình là Con của Đức Chúa Trời. Socrates không tin vào một vị Thượng Đế tối thượng, mà tin vào một sức mạnh cao hơn có thể tiếp cận được thông qua lý trí và suy ngẫm. Đức Phật không tin vào sự tồn tại của một vị thần tối cao và dạy rằng giác ngộ có thể đạt được thông qua nỗ lực cá nhân và sự tự nhận thức.

“Sokrates, Chúa Giêsu, Đức Phật – Ba Bậc Thầy Của Cuộc Sống” là một cuốn sách thảo luận về cuộc đời và triết lý của ba nhân vật vĩ đại trong lịch sử Socrates, Chúa Giêsu và Đức Phật. Cuốn sách khơi gợi những câu hỏi mang tính phổ quát: “cái gì khiến con người hạnh phúc? Cái gì có thể coi như sự tiến bộ thực sự? Đâu là những điều kiện cho một xã hội hài hòa?” . Sự hiểu biết về những nguyên lý phổ quát không chỉ giúp cá nhân sống một cuộc sống ý nghĩa và hạnh phúc hơn mà còn góp phần tạo ra một thế giới công bằng, hòa bình và bền vững hơn. Tư tưởng của ba bậc thầy này có thể được đúc kết ngắn gọn như sau:

“Điều quan trọng không phải là sống, mà là sống sao cho tốt đẹp”, Sokrates.

“Cho thì có phúc hơn là nhận”, Chúa Giêsu.

“Cầu cho chúng sanh thảy đều an lạc, Đã sanh rồi hoặc sắp sanh ra, Cầu cho tất cả đều an lạc”, Đức Phật.

Bút pháp của Frédéric Lenoir là sự kết hợp giữa tính học thuật và tính nhân văn, mang đến cho người đọc một cái nhìn sâu sắc và cảm xúc về các chủ đề triết học và tôn giáo. Ông là một triết gia, nhà xã hội học và chuyên gia về tôn giáo, chủ bút tập san Le Monde des Religions thuộc tổ hợp báo chí Le Monde, một tổ hợp báo chí lâu đời và uy tín của nước Pháp. Giáo sư  Cao Huy Thuần có viết “Không có trí tuệ thì không hiểu được Đức Phật. Nhưng không có lòng tin thì cánh cửa cuối cùng của trí tuệ vẫn không mở ra. Trí tuệ cũng như hoa mai. Lòng tin cũng như hơi ấm đầu tiên của mùa xuân. Chạm vào một điểm của hơi ấm đó thôi, hoa nở bung. Nhất điểm xuân quang xứ xứ hoa là vậy”.