NĂNG LỰC CÔNG DÂN (LÀM DÂN)

Tùng Nguyễn

Trước đây, tôi luôn cho rằng làm dân đơn giản là thực hiện đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ của một công dân đối với quốc gia mà mình đang sinh sống. Vì thế, tôi hay nghĩ sẽ có các tiêu chí, tiêu chuẩn để trở thành một công dân tốt. Ví dụ như tuân thủ pháp luật và được luật pháp bảo vệ, tham gia bầu cử, đóng thuế đầy đủ, tham gia các hoạt động vì cộng đồng, môi trường và tiến bộ xã hội. Tuy nhiên, sau khi đọc quyển “Đúng việc, một góc nhìn về câu chuyện khai minh” của tác giả Giản Tư Trung, tôi nhận ra tôi đã nhầm lẫn. Theo ông, “làm dân không phải là một nghĩa vụ mà tổ quốc vẫy gọi, mà là một nghĩa vụ tự thân của mỗi người”. Đó là một hành trình gian nan cải biến chính mình để trở thành một công dân tốt hơn. Vì là hành trình tự thân của mỗi người, nên câu chuyện làm dân của mỗi người cũng sẽ khác nhau, chẳng ai giống ai. 

 Tôi sẽ lấy một khía cạnh cụ thể trong cuộc sống để minh họa cho ví dụ về làm dân, và cụ thể là một công dân có trách nhiệm. Ví dụ khi tham gia giao thông, ở cấp độ thấp nhất, mặc dù rất vội nhưng tôi vẫn ý thức tuân thủ luật giao thông, không vượt tốc độ, không vượt đèn đỏ, không lấn làn. Ở cấp độ cao hơn, đòi hỏi ý thức cao hơn, tôi không leo lề, mặc dù giúp tôi đi nhanh hơn, tránh kẹt xe. Tuy nhiên, điều này có thể ảnh hưởng đến người khác, ví dụ, sự an toàn của người đi bộ. Ở một cấp độ cao hơn nữa, tôi cần tìm hiểu để nắm chắc luật giao thông, để bản thân có sự chủ động tham gia giao thông, bảo vệ an toàn cho mình cũng như cho người khác. Ở một cấp cao hơn nữa, vì biết rõ luật giao thông nên tôi có thể hướng dẫn người thân, bạn bè, và những người khác mà tôi có thể tiếp cận được. Ở cấp độ cao hơn nữa, tôi có thể đóng ý kiến để sửa đổi, bổ sung luật giao thông, có tiếng nói ở vị thế “làm chủ quốc gia của mình” (Đúng việc). Tham gia giao thông là một phần rất nhỏ trong cuộc sống. Hằng ngày, mỗi người dân phải đối mặt với hàng trăm, hàng ngàn các vấn đề khác nhau với điều kiện sống và làm việc khác nhau. Hiểu được các cấp độ, hình thành các thói quen có thể giúp trở thành công dân tốt hơn, giống như việc tham gia giao thông ở tâm thế chủ động.

Trong bộ môn Giáo dục công dân được ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, thì công dân cần trang bị các năng lực chung và năng lực khoa học như năng lực điều chỉnh hành vi (đánh giá hành vi của bản thân và người khác, điều chỉnh hành vi), năng lực phát triển bản thân (tự nhận thức bản thân, lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch phát triển bản thân), năng lực tìm hiểu và tham gia hoạt động kinh tế, xã hội. Đối với tôi, đây là những năng lực rất khó để đạt được, thậm chí là một hành trình không có đích đến. Mỗi người dân đều có thể xây dựng, nâng cao năng lực của mình thông qua sự học của bản thân, theo đuổi tinh thần thực học. Rèn luyện tính kỷ luật để tạo thói quen trong bất cứ việc gì là một cách tiếp cận khả thi để trang bị những năng lực này.